ԲՈՒՅՍԵՐԻ+ՇՆՉԱՌՈՒԹՅՈՒՆԸ

=
ՇՆՉԱՌՈՒԹՅՈՒՆ Դիսիմիլացիայի ամենասովորական եղանակը, որը հատուկ է գրետե բոլոր օրգանիզմներին շնչառությունն է։ Շնչառության էուտյունը այն է, որ բջիջների և հյուսվածքների պրոտոպլազմայի բաղադրության մեջմտնող օրգանական նյութերն օքսիդանում են թթվածնի միջոցով, անջատելով մեծ քանակուտյամբ էներգիա, որն օգտագործվում է օրգանիզմի կենսագործունեության համար։ Ամենապարզ դեպքում շնչառությունը սեղի է ունենում հեսևյալ կերպ․=====

գլյուկոզ+թթվածին=ածխաթթու գազ+ջուր
Այս ֆորմուլայից երևում է, որ շնչառությունը ֆոտոսինթեզի ճիշտ հակապատկերն է հանդիսանում։ Ֆոտոսինթեզի ժամանակ ածխաթթու գազից և ջրից գոյանում է գլյուկոզ, ծախսվելով էներգիա և անջանտվելով թթվածին։ Շնչառության ժամանակ գլյուկոզի օքսիդացման վրա ծախսվում է թթվածին և գոյանում է ջուր և ածխաթթու գազ, անջատվելով էներգիա։ Շնչառության ժամանակ ինչպես բույսերի մոտ այնպես էլ կենդանիների մոտ անջատվում է այն արեգակնային էներգիան, որը ծախսվել էր անօրգանական նյութերից սկզբնական օրգանական նյութերի գոյացման վրա։ Շնչառությունը ֆոտոսինթեզից տարբերվում է նաև այն բանով որ այն կատարվում է անընդմեջ, բոլոր կենդանի հյուսվածքներում՝ ինչպես կենդանիների, այնպես և բույսերի մոտ։ Շնչառությունը դադարելու դեպքում բջիջներն ու հյուսվածքները մահանում են։ Այնինչ ֆոտոսինթեզի կատարվում է միայն կանաչ բույսերի մոտ և միայն լույսի առկայությամբ։ Շնչառության ժամանակ բույսերի մոտ տարալուծվում են գլխավորապես ածխաջրերը, կենդանիների մոտ տարալուծվում են ածխաջրերը, ճարպերը, պսիտակուցները։ Եթե շնչառությունը կատարվում է ի հաշիվ ածխաջրերի կամ ճարպերի օքսիդացմամբ ապա գոյանում է ջուր և ածխաթթու գազ։ Սպիտակուցների օքսիդացմամբ ժամանակ բացի ջրից և ածխաթթու գազից, գոյանում ն նաև օքսիդացման այնպիսի արգասիքներ որոնք պարունակում են ազոտ, ամոնիակ , միզաթթու։ կենդանիների և մարդու մոտ դրանք օրգանիզմից հեռանում են արտաթորության միջոցով։ Շնչարւթյան շամանակ բոլոր օրգանիզմներում (միկրոբների, բույսերի, կենդանիների և մարդումոտ) տեղի է ունենում գազերի փխանակում օրգանիզմի և արտաքին միջավայրի միջև։ օրգանիզմը շրջապատող միջավայրից կլանում է թթվաձին և անջատում է աձխաթթու գազ ։ Այսպրոցեսը կոչվում է գազափոխանակություն։ Գազափոխանակումը միայն շնչառության արտաքին արտահայտությունն ։ Շնչառության բուն պրոցեսը ընթանում է հյուսվաձքներում, յուրաքանչյուր բջջի պրոտոպլազմայում։ ԽՄՈՐՈՒՄ։ կան օրգանիզմներ, որոնք ընդունակ են ապրելու թթվաձնից զուրկ միջավայրում։ Դրանք անեոբ ( «առանց օդի ապրող» ) օրգանիզմներն են։ Միաբջիջ ներն դրանց շարքին են պատկանում։ Շնչառության սովորական պրոցեսը դրանց մոտ հնարավոր չէ թթվաձնի բացակայության պատճառով։ Դիսիմիլյացիան ընթանում է մի այլ ՝ անթթվային եղանակով, որը կոչվում է խմորում։ Խմորումը տարբերվում է նրանով, որ օրգանական նյութերի տրոհումը ընթանում է առանց թթվաձնի առկայությամբ ուստի այն ընթանում է ոչ թե մինչև վերջ, այլ միայն մինչև միջակա արգասիքների գոյացումը։