ՇՆՉԱՌՈՒԹՅԱՆ+ՕՐԳԱՆՆԵՐ

** ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ ԱՆԻ ԵՎ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ ՍՎԵՏԼԱՆԱ **
**Շնչառությունը գործընթացների համալիր է, որն ապահովում է օրգանիզմի կողմից թթվածնի յուրացումը, նրա օգտագործումը օրգանական նյութերի օքսիդացման համար և նյութափոխանակության արգասիք ածխաթթու գազի հեռացումը:** **Շնչառությունն իրականանում է շնչառության օրգանների համակարգով, որը բաղկացած է քթի խոռոչից, քթըմպանից, կոկորդից, շնչափողից, բրոնխներից և թոքերից: Շնչառական համակարգում տարբերում են** __**օդատար ուղիներ**__  **և գազափոխանակություն կատարող օրգաններ** //__**`**__// //__**թոքեր**__//  **:** //__**Օդատար ուղիներ**__// **-**  **շնչառության այն օրգաններն են, որոնցով մթնոլորտային օդը թափանցում է թոքեր: Օդատար ուղիների առաջին բաժինը** //__**քթի խոռոչն**__//  <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**է, որն աճառաոսկրային միջնապատով բաժանված է երկու խոռոչների: Նրանց մակերեսը ծածկված է լորձաթաղանթով, որը կազմված է թարթիչավոր էպիթելային հյուսվածքից:** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**Քթի խոռոչում կան զգայական բջիջներ, որոնք իրականացնում են պաշտպանական ֆունկցիա: Փոշու խոշոր հատիկները, լորձի ավելցուկը գրգռում են այդ բջիջներին և առաջացնում փռշտոց, որի միջոցով օտար մարմիններն օդի հոսքով հեռանում են օրգանիզմից:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"> <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**Ներշնչված օդը քթի խոռոչից անցնում** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">__**է**__ <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**քթըմպան**__// <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**, որն ըմպանի շարունակությամբ մտնում կոկորդ:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**Կոկորդը**__//  <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**խոռոչավոր օրգան է, կազմված է մկաններով, ջլերով ու կապաններով իրար միացած մի քանի աճառներից: Դրանցից ամենամեծը վահանաճառն է, որն առջևից վահանի նման պաշտպանում է նրան: Այն հեշտությամբ շոշափվում է պարանոցի վրա:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**Շնչափողը**__// <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> **կոկորդի շարունակությունն է: Այն խողովակավոր օրգան է, կազմված է իրար շարժուն ձևով միացած մոտավորապես քսան աճառային կիսաօղերից, որոնց հետևի`աճառից ազատ մասը ծածկված է մկանային հյուսվածքով: Շնչափողի այդպիսի կառուցվածքի շնորհիվ մարմնի տարբեր դիրքում նրա լուսանցքը չի փոխվում, և օդն անարգել անցնում է:** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**Շնչափողը ստորին մասում բաժանվում է երկու խոշոր** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**բրոնխների**__// <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">**,**  <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> **որոնք կառուցվածքով նման են շնչափողին: Նրանց ներքին մակերեսը նույնպես պատված է թարթչավոր էպիթելով: Մեկ օրում օդատար ուղիների մակերեսից գոլորշիանում է 0.5 լիտր հեղուկ: Շնչուղիների բորբոքման ժամանակ ավելի շատ լորձ է արտադիվում և հեռացվում հազի միջոցով: Բրոնխները մտնում են** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**թոքերի**__//  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">  <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**մեջ, որոնք շնչառական համակարգի վերջին բաժինն են:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**Թոքեր**__// <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">**-**  <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> **թոքերը երկուսն են, տեղավորված են կրծքավանդակում, գրավում են համարյա նրա ամբողջ խոռոչը: Թոքերը նման են հատած կոնի: Գագաթով ուղղված են վեր, հիմքով` ցած և հենվում են ստոծանուն: Թոքերը խոր ակոսներով բաժանվում են բլթերի: Յուրաքանչյուր թոքի մեջ մտնում է մեկ բրոնխ, բազմակի ճյուղավորվելով վերածվում մանրագույն բրոնխների, որոնք ավարտվում են մանրադիտակային մեծություն ու կառուցվածք ունեցող թոքբշտիկներով և նմանվում խաղողի ողկույզի:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**Թոքաբշտիկները**__// <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">  <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**կազմված են միաշերտ բջիջներից, արտաքուստ ծածկված են արյունատար մազանոթների խիտ ցանցով և լցված են մթնոլորտային օդով: Առողջ չափահաս մարդու յուրաքանչյուր թոքում կա մոտավորապես 400 մլն թոքաբշտիկ, որոնց ընդհանուր մակերեսը 100 մ² է: Թոքբշտիկների և մազանոթների միջև կատարվում է գազափոխանակություն:** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**Թոքերը ծածկված են շարակցական հյուսվածքի ամուր թաղանթով`** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**թոքամզով**__// <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**: Այն ունի երկու թերթիկ`** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**ընդերային**__//  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">**,**  <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**որը բոլոր կողմերով ծածկում է թոքերը, և նրա շարունակությունը** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**կազմող** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**առպատային**__//  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">  <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**թերթիկ, որը ծածկորմ է կրծքավանդակի պատերը: Երկու թերթիկների միջև գոյանում է** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">//__**թոքամզային խոռոչ**__//  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">  <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">**,**  <span style="font-family: Sylfaen,serif;">**լցված թոքամզային հեղուկով, որով օծտվում է նրանց մակերեսը և շնչառական շարժումների ժամանակ փոքրացնում շփումը:** <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">Արտաշնչում- <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> շնչառման ընթացքում թոքերն ընդլայնվում են, քանի որ կպած են կրծքավանդակի ներքին մակերեսին: <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> Արտաշնչելիս միջկողային մկաններն ու ստոծանին թուլանում են: Թոքերը, դուրս մղելով օդը, փուչիկի պես ընդունում են իրենց սկզբնական չափը: <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">Կողամկանային վանդակի ընդլայնումը- <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> կրծքավանդակը կազմող կողերի ոսկրային աղեղները և դրանք միացնող միջկողային մկանները շոշափելի են մաշկի տակ: Միջկողային մկաններից յուրաքանչյուրը բաղկացած է երկար ժապավենաձև մկանների երեք բարակ շերտից, որոնք ղեկավարվում են միջկողային նյարդերով: Երբ միջկողային մկանները կծկվում են, կողերը ողնաշարի առանցքային հոդերով մոտենում են իրար` շրջվելով դեպի վեր և դուրս: <span style="font-family: Sylfaen,serif;"> <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">Կոկորդ- <span style="font-family: Sylfaen,serif;">կոկորդը ձայնային տուփիկ է: Պարանոցի մաշկի տակ գտնվող տուփիկի ցցուն մասը կոչվում է <<ադամախնձոր>>: Կոկորդը կապաններով իրար միացած աճառային կիսաօղակներից կազմված թունել է: Պինդ հյուսվածքի երկու ելունները` ձայնալարերը, գտնվում են կոկորդի լուսանցքում: Խոսելիս կամ երգելիս կոկորդում միաժամանակ մոտ 12 մկաններ են շարժվում` ձգելով աճառային սկավառակները տարբեր ուղղություններով, որպեսզի ձայնալարերը մոտենան: Արտաշնչվող օդը, անցնելով ձայնալարերի միջև գտնվող ձայնաճեղքով առաջացնում է ձայնալարերի տատանումներ և ձայն: <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;"> ** <span style="font-family: Sylfaen,serif;">
 * <span style="color: rgb(255, 0, 0);"><span style="font-family: Sylfaen,serif;">Շնչառում- <span style="font-family: Sylfaen,serif;">շնչառմանը մասնակցում են երկու հիմնական մկանախումբ` միջկողայինը և ստոծանին: Երբ միջկողային մկանները կծկվում են, կողերը բարձրանում են, իսկ երբ ստոծանին է կծկվում, գմբեթը տափակում է: Դա նկատելի է լարված վարժություններից հետո, հևալիս: